Intervista

Sekretar i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, z. Arben Shkodra,  në një intervistë për Monitor tha se administrata është shpërqendruar nga shërbimet, burokracia është shtuar, bankat po pezullojnë planet për kreditimin. Mungesa e produktivitetit të administratës dhe ulja e ritmeve të aktivitetit të biznesit mund të përkthehet në një krizë fiskale, pasojat së cilës do të kenë efekte në periudha afatgjata, pohon Shkodra.

Kriza politike po jep efekte në ekonomi në disa dimensione, të cilat përkthehen në kosto për biznesin. Një prej tyre janë kostot nga mungesa e shërbimeve publike. Në kohë krizash, administrata publike humb fokusin për të ofruar shërbime. Për pasojë, procedurat burokratike shtohen dhe në shumë raste kontratat shtyhen. Kjo sjellje e administratës krijon humbje të shumëfishta, si në arkat biznesit e më pas në arkën publike, pasi prirja për të paguar dhe për të mbledhur taksat zbehet.

Në kohë krizash, edhe administrata publike bëhet joproduktive. Nuk shkohet përpara me projektet zhvillimore dhe përvoja ka treguar se projektet ekonomike me interes për biznesin shtyhen. Mungesa e eficencës në administratë krijon barriera dhe kosto ekstra që në fund të fundit, kurdoherë janë barrë ndaj biznesit.

Dimensioni tjetër është në sektorin monetar. Bankat pezullojnë planet e kreditimit në periudha të tilla. Konsumatorët pezullojnë konsumin e mallrave me vlerë dhe për rrjedhojë, krijohet mungesë qarkullimi që vë në vështirësi biznesin.

A ka skenarë se mund të përballohet me sa më pak humbje kjo situatë?

Po, ka. Bizneset shqiptare kanë lindur dhe janë rritur në hijen e krizave politike. Kjo nuk është një risi për ne. Nisur nga përvoja, bizneset shqiptare, deri në njëfarë mase, janë imune dhe kanë ndërtuar sisteme menaxhimi të posaçme në këto raste. Në periudha krizash politike, ndryshojnë planet e organizimit dhe të menaxhimit. Bizneset priren të shmangin procedurat me administratën publike dhe në vend të tyre, të përdorin mjete më efikase si më të shpejta për të mbaruar punë, duke shfrytëzuar edhe njohjet personale. Gjithashtu, në këto periudha, bizneset rishikojnë projeksionet, duke kryer shpenzime të domosdoshme dhe aplikojnë strategji për të ruajtur të ardhurat, duke mos tentuar zgjerimin e tyre.

A keni një mesazh për politikën?

Kjo nuk është një krizë politike por një krizë e funksionimit të sistemit demokratik në vend. Në 30 vite tranzicion, Shqipëria nuk ia ka dalë të ndërtojë një sistem ku të qeverisin institucionet dhe tani, pas tri dekadash, ne kemi individë mbi institucionet.

Kriza është më e përshkallëzuar këtë herë pasi, sistemi i drejtësisë nuk është funksional, ka krizë parlamentare dhe ekzekutivë. Më e rënda është kriza e besimit. Shqiptarët kanë humbur besimin te sistemi që kemi ndërtuar këto 30 vite. Tashmë besimi ka rënë, edhe për sistemin arsimor në vend, për shëndetësinë dhe te media si pushtet i katërt. Sistemi politik aktual ka dështuar të japë zgjidhje dhe kjo situatë po shpopullon vendin me shpejtësi. Kjo është më rënda që po i ndodh Shqipërisë. Duke gjykuar nga kjo situatë, mendoj se duhet të krijohet një front i ri politik që të kthejë shpresën te njerëzit dhe të instalojë funksionimin e rendit demokratik në vend.

Në një intervistë të dhënë për Agjencinë Telegrafike Shqiptare,  Sekretari i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, z. Arben Shkodra thotë se, prodhuesit prej shumë kohësh po kërkojnë që të jemi një hap më tej në përafrimin me BE-në.

Rekomandimi i dhënë nga Komisioni Evropian për çeljen e negociatave të Shqipërisë me Bashkimin Evropian konsiderohet një lajm pozitiv për prodhuesit shqiptarë.

“Është e domosdoshme ta shohim si lajm pozitiv dhe mundësi e mirë për të filluar me hapat e tjerë. Do të hymë në një proces që është monitorim dhe ekzaminim së bashku me Komisionin Evropian e të gjitha hallkat e zinxhirëve të BE, për të bërë një monitorim se sa të përafruar e kemi legjislacionin, kush janë ato boshllëqe që kemi dhe çfarë rrugëtimi duhet për të arritur deri në plotësimin e kritereve për të arritur në BE”, deklaroi Shkodra.

Mund t’u konfirmoj, shprehet ai, se biznesi prodhues shqiptar është jo vetëm i informuar, por edhe i gatshëm për të kontribuar në këtë proces. Produktet shqiptare, janë tashmë të pranishme në tregun evropian, por edhe në tregun botëror.

“Ne eksportojmë bimët medicinale, prodhimet agro-ushqimore që tashmë lejohen të dalin përtej kufijve tanë, me pjesët industriale. Ju jeni në dijeni të të rejave që kemi në fushën e fasonit, ku tashmë shumë nga prodhuesit shqiptar prodhojnë “Made in Albania” me cikël të mbyllur të prodhimit dhe aksesojnë tregjet europiane e botërore. Kjo, është bërë falë një pune mjaft të mirë të prodhuesve shqiptarë, të cilët e kanë krijuar ndërmarrjen, standardizuar dhe kanë gjetur vet tregun për të shitur produktet e tyre. Natyrisht që ka shumë punë për të bërë në lidhje me mbështetjen që duhet t’i japë qeveria dhe hallkat e tjera të saj, që janë ministritë e linjës, kësaj përpjekje titanike që prodhuesi e ka bërë i vetëm për t’a lehtësuar atë, jo vetëm në procesin e prodhimit apo transportit për të kaluar kufijtë tanë, por edhe në gjetjen e tregjeve të ndryshme, të cilat nuk do të sjellin asgjë më pak se sa përfitim në buxhetin e shtetit”, shton Shkodra.

Ai shprehet se menjëherë pas dhënies së rekomandimit nga KE, biznesi ka nisur të diskutoj me qeverinë për kostot dhe përfitimet në këtë fazë.

“Kemi filluar që sot konsultimin me ministrinë e Punëve të Jashtme, pasi ne mund të jemi përfitues shumë të mëdhenj të gjithë procesit të negocimit dhe të integrimit në BE, por edhe humbës shumë të mëdhenj dhe kjo do të varet nga mënyra se si do të ndërtohet i gjithë procesi i negocimit, kush do të jenë aktorët që negociojnë dhe së fundmi nga përfshirja e biznesit në procesin e negocimit, jo vetëm si kontributor e përfitues, por edhe si aktor i domosdoshëm, duke qenë se gjysma e kapitujve të negociatave prek drejtpërdrejt tregun, ekonominë dhe punën tonë të përditshme”, deklaroi Shkodra.

Në fund fare, shprehet ai, ne do të negociojmë për produktet tona dhe do të ishte shumë mirë që zëri i prodhuesve të dëgjohej. Nga ana tjetër, ai vlerëson se është shumë e rëndësishme që të kuptojmë se procesi i negociatave dhe integrimit europian ka të bëjë me një element shumë të rëndësishëm që lidhet me kostot që biznesi do të përballojë direkt ose indirekt, duke plotësuar ne kriteret si vend për t’u përafruar me BE-në.

“Normalisht ne nuk do të dalim pa kosto. Kompanitë do të jenë të detyruara që të përmbushin të gjitha kriteret dhe standardet, të cilat deri tani ndoshta nuk i kanë ashtu siç i ka rregullorja dhe direktiva e BE”, thotë Shkodra. Këtu, duhet edhe të fokusohet dialogu me qeverinë, për të gjetur mundësitë për të lehtësuar kompanitë prodhuese.

Hyrja në tregun e përbashkët, shprehet Shkodra, do të thotë pranimi pa kushte të çdo produkti dhe malli të standardizuar të BE, në tregun shqiptar dhe se si mallrat tona mund të jenë të standardizuara për të arritur në tregjet europiane dhe në fund diskutohet për çmimin.

Në një intervistë për revistën Monitor, Sekretar i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, z. Arben Shkodra, pyetjes se “kush po përfiton prej zhvlerësimit të euros”, i është përgjigjur: Tre janë përfituesit e mëdhenj ndaj zhvlerësimit të valutës në vend.

Së pari, importuesit, të cilët blejnë në valutë dhe shesin në lek, duke mos reflektuar asnjë ndryshim në çmimet. Nga kjo situatë, ato përfitojnë shuma të konsiderueshme dhe janë përfitues pasivë pa bërë asnjë lloj veprimi. Natyrisht nuk mundemi kurrsesi t’i paragjykojmë pasi kjo është veçse një situatë e favorshme për to, shton Arben Shkodra për “Monitor”.

Përfituesi i dytë, sipas zotit Shkodra, është qeveria, ku gjithashtu në mënyrë pasive përfiton në uljen e shifrave të borxhit të huaj për shkak të zhvlerësimit të valutës në vend. “Në çdo rast është i papranueshëm ky rol i përfituesit pasiv i qeverisë në këtë situatë për një kohë kaq të gjatë”.

Së treti, përfitues janë spekulantët e tregjeve valutore. Nëse do të kemi një ringritje të shpejtë, spekulantët, të cilët kanë edhe informacion të brendshëm do të përfitojnë tej mase. “Nëse do të kemi një rritje të shpejtë, do të të spekulojnë pasi mund të kenë shitur valutën me një çmim të lartë, e blenë atë me çmimin minimal dhe presin ringritjen për të pasur fitime të konsiderueshme. Në këtë aspekt pasiviteti, paaftësia apo mosndërhyrja e sistemit tonë shtetëror për të stabilizuar ndihmon spekulimet”.

Banka e Shqipërisë dhe Qeveria, duhet veprojnë menjëherë për të ndaluar këtë fenomen të zhvlerësimit të euros dhe dollarit në vend, rekomandon ai.

Për zhvlerësimin e euros në vend, Arben Shkodra thotë për “Monitor” se një ndër arsyet kryesore janë prurjet nga ekonomia e zezë, dhe për këtë, sipas tij, nuk ka dyshime. Ndërkohë që masat të cilat mori Banka e Shqipërisë, nën siglën e një plani veprimi për deeuroizimin e tregut, sollën një situatë kaotike, shoqëruar edhe me sjellje të çrregullta në treg, nën ndikimin psikologjik.

Sipas Shkodrës, jemi ndër të paktat ekonomi që përqafuan monedhën e përbashkët europiane shumë më shpejt sesa duhet, dhe kjo sipas tij jo për shkak të tregut, por për shkak të sistemit të ngritur.

Nga shitblerjet më komplekse, si apartamentet dhe makinat, te pagesat e hoteleve, dhe deri te dyqanet e veshjeve, monedha e përbashkët përdoret lehtësisht.

“Për mendimin tonë, qeveria mund të fillonte procesin e deeuroizimit duke ndaluar shitblerjen e apartamenteve në monedhën e huaj, të ndalonte pagesat në hotele në euro në cash, të mos lejojë shitjet e produkteve në valutë”,- tha Shkodra duke argumentuar se mund të gjendeshin mënyra të tjera për deeuroizimin e ekonomisë. Madje mënyra që do të sillnin deeuroizimin e Shqipërisë në mënyrë më graduale.

“Banka e Shqipërisë dhe qeveria duhet të ndërhyjnë menjëherë për të ruajtur dhe për të rritur konkurrueshmërinë. Nuk mund të qëndrojnë pasivë për këtë çrregullim të tregut, duke qenë se preken të gjithë eksportuesit”, rekomandon Shkodra.

Qeveria duhet të ketë kujdes në çdo politikë publike që ndërmerr, me qëllim që të sigurojë prodhuesit shqiptarë, që nuk do të ketë ndikim negativ në konkurrueshmerinë e produkteve “Made in Albania”, aq më tepër edhe në kuadër të nismave rajonale për një ekonomi të përbashkët të Ballkanit Perëndimor, tha Shkodra.

Zhvlerësimi i euros, ul më tej konkurrueshmërinë e vendit

Zhvlerësimi i euros në tregun vendas ka ndikuar drejtpërdrejtë te konkurrueshmëria. Sekretari i Përgjithshëm i Prodhuesve thotë se, aktualisht, nuk ka asnjë raport apo analizë mbi konkurrueshmërinë e ekonomisë shqiptare.

Për prodhuesit, konkurrueshmëria është një nga dy shtyllat kryesore për t’u pasur në konsideratë. Në vendet e tjera, qeveritë e përkthejnë konkurrueshmërinë si program politik.

“Nuk kemi një shifër të qartë se cilat janë nevojat reale të ekonomisë, veçanërisht për sektorin e prodhimit”, – pohon Shkodra për “Monitor”.

Me rënien euros në pikiatë, eksportuesit (prodhuesit që eksportojnë) janë ata që e pësojnë më shumë.
Për shoqëritë prodhuese eksportuese, që kanë kontratat në vazhdim me klientë të huaj, produktet e tyre do të vazhdojnë të shkojnë jashtë vendit me çmimin e negociuar më parë dhe diferenca në kursin e këmbimit do të prekë drejtpërdrejt fitimin e eksportuesit dhe duke i nxjerrë kompanitë me humbje. Në rast se prodhuesit shqiptarë rrisin çmimin, ata automatikisht humbasin konkurrueshmërinë, duke humbur edhe tregun e huaj. Në shumicën e rasteve, eksportuesit do ta kenë të vështirë të rinegociojnë çmimet e kontratave.

Si mund të mbrohen?

E vetmja mënyrë për të mbrojtur eksportuesit shqiptarë, sipas Shkodrës, është diferencimi në trajtim i eksportuesve.

Shkodra thotë se qeveria duhet të organizojë një tryezë serioze dhe permanente me prodhuesit shqiptarë. Prej saj, ne presim që të evidentohet situata aktuale, problemet që kanë prodhuesit dhe presim që angazhimi qeveritar të jetë serioz.

“Qeveria nuk ka një strategji apo plan në lidhje me konkurrueshmërinë. Ministria për Europën dhe Punëve të Jashtme nuk ka një ide të qartë të mbështetjes që mund t’u japë prodhimeve shqiptare për të aksesuar në tregjet e huaja. Qeveria, në tërësi nuk ka një ide të qartë se si mund ta mbështesë prodhimin vendas si p.sh.: diferencim në trajtim të prodhueseve kur flasim për taksat, tatimet, tarifat, procedurat etj. Shohim me keqardhje që, sipërmarrjet e rajonit po bëhen më konkurruese, pasi qeveritë e tyre kanë shtuar vëmendjen dhe përkujdesjen ndaj prodhimeve të tyre, pasi siç e dimë, profili i një vendi përcaktohet edhe nga produkti vendor.”

Prodhuesit kanë dalë kundër pagesës së rrugës Durrës-Kukës, me argumentin se goditen në vlera të konsiderueshme eksportet shqiptare drejt Kosovës. Sekretari i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve, z. Arben Shkodra deklaron për Ekonomix.al se qeveria ka bërë gafa me marrëveshjen koncensionare në dëm të prodhuesve dhe eksportuesve shqiptarë, pasojat e të cilave do t’i ndjejë ekonomia.

Sa preken prodhuesit dhe eksportuesit shqiptarë nga taksa e rrugës së Kombit?

Së pari, më lejoni të qartësoj qëndrimin dhe pozicionin e Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë në këtë situatë kaotike, por edhe problematike në të njëjtën kohë. Si një organizatë, e cila është krijuar për të mbështetur prodhuesit dhe eksportuesit shqiptarë, ne kemi parë me shqetësim situatën e krijuar së fundmi, në lidhje me përplasjet e forta sociale, që ndodhen në rrugën Milot-Morinë, e cila ka sjellë një reagim të fortë, qoftë të qytetarëve, por edhe të sipërmarrjes në vend. Kjo situatë ka krijuar një pakënaqësi sociale të paevitueshme, por edhe vështirësi të shumta për sipërmarrjen prodhuese-eksportuese, sidomos ato që prekin tregun e Kosovës. Sipas nesh, kjo situatë do të mund të evitohej, nëse autoritetet shtetërore do të kishin aplikuar me kohë konsultimin publik, qoftë me qytetarët, por edhe me sipërmarrjen, e cila preket drejtëpërsëdrejti nga aplikimi i përcaktimeve të kontratës koncesionare.

Së dyti, konstatojmë me shqetësim një mungesë profesionalizmi në konceptimin e kontratës koncesionare, pasi përmendet vazhdimisht fjala “taksë”, ndërkohë që kjo vlerë është “tarifë”. Madje, gafa vazhdon edhe më tej, kur kësaj “takse” i shtohet edhe TVSH-ja. Kjo ka sjellë jo pak konfuzion edhe në analizën e ditëve të fundit, nëse është “taksë apo tarifë”. Siç e dimë, taksat në Republikën e Shqipërisë janë të përcaktuara qartazi në ligjin “Për Taksat Kombëtare”.

Së treti, e konsiderojmë të çuditshme sjelljen e qeverisë në lidhje me politikat e saj ekonomike, pasi në njërin krah diskutohen masat per “de-euroizimin” e tregut dhe nga ana tjetër, kjo qeveri harton, nënshkruan dhe implementon kontrata me sipërmarrës vendas në monedhën euro. Kjo sipas nesh, është çoroditëse dhe në vijim, krijon vështirësi për sipërmarrjen prodhuese-eksportuese. Më lejoni t’iu kujtoj për problematikën që vazhdon të sjellë ndryshimi i menjëhershëm i kursit të këmbimit, i cili dëmton rëndë eksportuesit shqiptarë.

Tani për t’iu kthyer pyetjes tuaj se sa preken prodhuesit-eksportuesit me Kosovën dhe rajonin, mund t’iu them, se deklaratat e ministrave të qeverisë se nuk do të ketë asnjë impakt në shkëmbimet tregtare janë krejtesisht të gabuara dhe ndoshta të papërgjegjshme.

Cilët janë sektorët që e ndjejnë më shumë?

Sipas të gjitha të dhënave tona të deritanishme, në fushën e prodhimit, sektorët më të prekur do të jenë: prodhues-eksportuesit e fruta /perimeve, tullave, çimentos, ujit në shishe. Prej më shumë se një muaji kemi marrë sinjale shqetësuese nga anëtarët tanë, sipërmarrje prodhuese-eksportuese, të cilët kishin marrë informacion në rrugë jozyrtare për vlerën që ishte përcaktuar në kontratën koncesionare për mjetet e ndryshme të transportit. Tarifa prej 45 euro për çdo udhëtim vajtje-ardhje për një eksportues, i cili transporton një mall me vlerë mbi 10.000 euro, nuk sjell ndonjë rritje domethënëse të çmimeve, me të cilat konkurrojnë produktet tona në Kosovë, ndërsa për për një eksportues, i cili transporton mallra me vlerë më poshtë se kaq, ndjeshmëria rritet dhe cmimet bëhen më pak konkurruese. Nuk duhet të harrojmë se eksportuesit tanë e kanë kapur dhe dominuar tregun e Kosovës me forcat e veta dhe duke konkurruar fuqishëm me çmime dhe cilësi ndaj produkteve serbe apo maqedonase. Nuk duhet të harrojmë se përveç problemeve të shumta në procesin e prodhimit apo të barrierave në dogana, ato nuk kanë marrë asnjëherë ndonjë ndihmë domethënëse për promovim apo mbështetje nga qeveria për të kapur tregjet e huaja.

Në rastin e produkteve si uji, tullat, çimento apo fruta-perimet, situata kthehet bllokuese, pasi do të ketë një rritje të kostos së produkteve nga 7-12% vetëm me aplikimin e tarifës. Kjo përkthehet me humbjen e menjëhershme të tregut të Kosovës dhe të rajonit për këtë grup produktesh. Disa nga fabrikat e prodhimit kanë impenjuar një kapacitet prodhues prej 30% të dedikuar vetëm për këtë treg dhe mbyllja e saj do të krijonte një precedent edhe në punësimin gjatë muajve në vijim, deri në zëvendësimin e këtij tregu me tregjet e tjera përtej rajonit.

Prodhuesit kanë dalë kundër pagesës së rrugës Durrës-Kukës, me argumentin se goditen në vlera të konsiderueshme eksportet shqiptare drejt Kosovës. Sekretari i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve, z. Arben Shkodra deklaron për Ekonomix.al se qeveria ka bërë gafa me marrëveshjen koncensionare në dëm të prodhuesve dhe eksportuesve shqiptarë, pasojat e të cilave do t’i ndjejë ekonomia.

Sa preken prodhuesit dhe eksportuesit shqiptarë nga taksa e rrugës së Kombit?

Së pari, më lejoni të qartësoj qëndrimin dhe pozicionin e Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë në këtë situatë kaotike, por edhe problematike në të njëjtën kohë. Si një organizatë, e cila është krijuar për të mbështetur prodhuesit dhe eksportuesit shqiptarë, ne kemi parë me shqetësim situatën e krijuar së fundmi, në lidhje me përplasjet e forta sociale, që ndodhen në rrugën Milot-Morinë, e cila ka sjellë një reagim të fortë, qoftë të qytetarëve, por edhe të sipërmarrjes në vend. Kjo situatë ka krijuar një pakënaqësi sociale të paevitueshme, por edhe vështirësi të shumta për sipërmarrjen prodhuese-eksportuese, sidomos ato që prekin tregun e Kosovës. Sipas nesh, kjo situatë do të mund të evitohej, nëse autoritetet shtetërore do të kishin aplikuar me kohë konsultimin publik, qoftë me qytetarët, por edhe me sipërmarrjen, e cila preket drejtëpërsëdrejti nga aplikimi i përcaktimeve të kontratës koncesionare.

Së dyti, konstatojmë me shqetësim një mungesë profesionalizmi në konceptimin e kontratës koncesionare, pasi përmendet vazhdimisht fjala “taksë”, ndërkohë që kjo vlerë është “tarifë”. Madje, gafa vazhdon edhe më tej, kur kësaj “takse” i shtohet edhe TVSH-ja. Kjo ka sjellë jo pak konfuzion edhe në analizën e ditëve të fundit, nëse është “taksë apo tarifë”. Sic e dimë, taksat në Republikën e Shqipërisë janë të përcaktuara qartazi në ligjin “Për Taksat Kombëtare”.

Së treti, e konsiderojmë të cuditshme sjelljen e qeverisë në lidhje me politikat e saj ekonomike, pasi në njërin krah diskutohen masat per “de-euroizimin” e tregut dhe nga ana tjetër, kjoqeveri harton, nënshkruan dhe implementon kontrata me sipërmarrës vendas në monedhën euro. Kjo sipas nesh, është coroditëse dhe në vijim, krijon vështirësi për sipërmarrjen prodhuese-eksportuese. Më lejoni t’iu kujtoj për problematikën që vazhdon të sjellë ndryshimi i menjëhershëm i kursit të këmbimit, i cili dëmton rëndë eksportuesit shqiptarë.

Tani për t’iu kthyer pyetjes tuaj se sa preken prodhuesit-eksportuesit me Kosovën dhe rajonin, mund t’iu them, se deklaratat e ministrave të qeverisë se nuk do të ketë asnjë impakt në shkëmbimet tregtare janë krejtesisht të gabuara dhe ndoshta të papërgjegjshme.

Cilët janë sektorët që e ndjejnë më shumë?

Sipas të gjitha të dhënave tona të deritanishme, në fushën e prodhimit, sektorët më të prekur do të jenë: prodhues-eksportuesit e fruta /perimeve, tullave, cimentos, ujit në shishe. Prej më shumë se një muaji kemi marrë sinjale shqetësuese nga anëtarët tanë, sipërmarrje prodhuese-eksportuese, të cilët kishin marrë informacion në rrugë jozyrtare për vlerën që ishte përcaktuar në kontratën koncesionare për mjetet e ndryshme të transportit. Tarifa prej 45 euro për cdo udhëtim vajtje-ardhje për një eksportues, i cili transporton një mall me vlerë mbi 10.000 euro, nuk sjell ndonjë rritje domethënëse të cmimeve, me të cilat konkurrojnë produktet tona në Kosovë, ndërsa për për një eksportues, i cili transporton mallra me vlerë më poshtë se kaq, ndjeshmëria rritet dhe cmimet bëhen më pak konkurruese. Nuk duhet të harrojmë se eksportuesit tanë e kanë kapur dhe dominuar tregun e Kosovës me forcat e veta dhe duke konkurruar fuqishëm me cmime dhe cilësi ndaj produkteve serbe apo maqedonase. Nuk duhet të harrojmë se përvec problemeve të shumta në procesin e prodhimit apo të barrierave në dogana, ato nuk kanë marrë asnjëherë ndonjë ndihmë domethënëse për promovim apo mbështetje nga qeveria për të kapur tregjet e huaja.

Në rastin e produkteve si uji, tullat, cimento apo fruta-perimet, situata kthehet bllokuese, pasi do të ketë një rritje të kostos së produkteve nga 7-12% vetëm me aplikimin e tarifës. Kjo përkthehet me humbjen e menjëhershme të tregut të Kosovës dhe të rajonit për kët grup produktesh. Disa nga fabrikat e prodhimit kanë impenjuar një kapacitet prodhues prej 30% të dedikuar vetëm për këtë treg dhe mbyllja e saj do të krijonte një precedent edhe në punësimin gjatë muajve në vijim, deri në zëvendësimin e këtij tregu me tregjet e tjera përtej rajonit.

A do të ketë ndikimi edhe tek importet e Kosovës drejt Shqipërisë?

Në lidhje me efektin që do të sjellë në importet e Kosovës në Shqipëri, mund t’iu them se jemi në kontakt të vazhdueshëm me Klubin e Prodhuesve të Kosovës, të cilët janë mjaft të shqetësuar për këtë situatë, por edhe për efektet që do të prodhojë kjo politikë publike tashme e koncesionuar. Sipas tyre, tarifat që do të fillojnë te aplikohen sipas kontratës koncesionare, janë bllokuese për importet e tyre dhe si fillim, do të sillnin rritje të cmimeve dhe më pas, humbje të tregut shqiptar për to. Më lejoni t’iu kujtoj përpjekjet e vazhdueshme që të dy Klubet e Prodhuesve kanë bërë dhe vazhdojnë të bëjnë për krijimin e lehtësirave, qoftë fiskale, tarifore, por edhe procedurale me qëllim rritjen e shkëmbimeve tregtare midis dy vendeve dhe hartimin e një strategjie të përbashkët për t’u qasur ndryshe në Zonën Ekonomike Rajonale.

Në lidhje me efektin që do të sjellë në importet e Kosovës në Shqipëri, mund t’iu them se jemi në kontakt të vazhdueshëm me Klubin e Prodhuesve të Kosovës, të cilët janë mjaft të shqetësuar për këtë situatë, por edhe për efektet që do të prodhojë kjo politikë publike tashme e koncesionuar. Sipas tyre, tarifat që do të fillojnë te aplikohen sipas kontratës koncesionare, janë bllokuese për importet e tyre dhe si fillim, do të sillnin rritje të cmimeve dhe më pas, humbje të tregut shqiptar për to. Më lejoni t’iu kujtoj përpjekjet e vazhdueshme që të dy Klubet e Prodhuesve kanë bërë dhe vazhdojnë të bëjnë për krijimin e lehtësirave, qoftë fiskale, tarifore, por edhe procedurale me qëllim rritjen e shkëmbimeve tregtare midis dy vendeve dhe hartimin e një strategjie të përbashkët për t’u qasur ndryshe në Zonën Ekonomike Rajonale.

Arben Shkodra, Sekretar i Përgjithshëm i Shoqatës së Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë thotë në një intervistë për Monitor se situata me nxitimin për hapjen e tregjeve rajonale është alarmante, pasi pasojat e mospërgatitjes do të jenë fatale dhe të pakthyeshme. Në fillim do ta ndiejnë fabrikat, të cilat ose do të përthithen nga fabrikat rajonale në rastin më të mirë ose do të falimentojnë, pohon ai.

Shkodra shton se bizneset nuk janë vënë në dijeni as formalisht për planin për krijimin e një tregu të përbashkët rajonal, ndërsa Serbia ka tre vite që punon në këtë drejtim, duke pasur një avantazh të lartë në raport me ne. Kësaj i shtohet dhe fakti që pothuajse gjithë rajoni po ndjek politika subvencionimi ndaj prodhimeve vendase, ndryshe nga Shqipëria.

Zoti Shkodra, Shqipëria është pjesë e një plani për krijimin e një tregu të përbashkët rajonal, si po pozicionohen prodhuesit vendas?

Po, është vërtetë. Por teksa ne nuk jemi vënë në dijeni as formalisht për këtë plan, Serbia ka tre vite që punon në këtë drejtim. Serbia është vendi i vetëm i cili ka ecur më përpara me qasjen e tregut të lirë në rajon. Maqedonia gjithashtu ka qenë shumë agresive me lehtësimet që ka bërë për investimet e huaja. Këto janë ato që në po shohim në rajon dhe ne themi a jemi gati ne?

Në këtë kuadër lind pyetja: a ka një analizë për efektet që do të ketë procesi i krijimit të zonës së lirë ekonomike? Marrim si shembull si është çmimi i qumështit në Shqipëri dhe në rajon, duhet të analizojmë të gjithë çmimet e prodhimeve tona me ato në rajon. Por po të marrim në analizë kostot për çdo produkt do të shohin se produktet tona janë më të shtrenjta.

Në momentin e qasjes së zonës së lirë, normalisht mbreti i tregut është çmimi. Produkti me lirë do të dominojë tregjet, pasi rregulli i artë i tregut të lirë është çmimi. Produktet shqiptare nuk do të jenë të afta të mbijetojnë më shumë se gjashtë muaj pas produkteve të importit. Pas gjashtë muajsh, tregu vendas do të kapet tërësisht pasi mallrat e importit për të njëjtën cilësi do të ofrojnë çmime më të lira. Atëherë kemi disa detyra shtëpie për të bërë. Shteti duhet të ulet me prodhuesit urgjentisht.

Si do të funksionojë zona e lirë e tregtisë në rajon?

Situata është alarmante. Zona e lirë ekonomike e rajonit është paradhoma BE-së. Nëse ne nuk e bëjmë mirë këtë ushtrim, imagjino çfarë do të ndodhë kur të firmosësh marrëveshjen finale të anëtarësimit me BE-në, një produkt polak, hungarez, rumun apo bullgar do të vijë shumë herë më shpejt nëse nuk do të kemi barriera. Nëse në këtë moment, nëse ti nuk ke analizuar dhe nxitur prodhimin vendas, atë pjesë me të cilën ti konkurron, pasojat do të jenë të rënda.

Por ky proces nuk do të thotë vetëm incentiva fiskale, por identifikim, markim dhe promovim i markës “made in Albania”. Gjatë periudhës së stabilizimit, ne duhet të kemi krijuar të gjitha mundësitë maksimale që prodhimet tona të kenë qasje në tregjet europiane.

Serbia, në këtë moment, po punon në mënyrë që përthithë prodhimet e rajonit dhi t’i shesë ato si marka të saj në tregjet e huaja. Pra janë disa gjëra që duhet të merren në analizë. Serbia ka edhe pozitë të favorshme gjeografike, pasi është më afër vendeve të Europës Qendrore. Por, përveç Serbisë, të gjitha vendet e tjera në rajon po përparojnë. Situata është alarmante, pasi pasojat e mospërgatitjes do të jenë fatale dhe të pakthyeshme.

Në fillim do ta ndiejnë fabrikat, të cilat ose do të përthithen nga fabrikat rajonale në rastin më të mirë ose do të falimentojnë. Serbia tani ka miratuar një ligj shumë të mirë për industrinë e riciklimit.

Ne duhet të ulemi dhe të analizojmë me seriozitet çdo sektor. Secili nga vendet po ecën. Edhe Kosova madje ka bërë shumë hapa para. Parlamenti i Kosovës i ka dhënë një hapësirë të veçantë klubit të prodhuesve duke iu lënë në dispozicion ambiente dhe zyra brenda Kuvendit, me qëllim që propozimet dhe shqetësimet e tyre të trajtohen në kohë nga ligjvënësit. Ky është një veprim konkret i shtetit të Kosovës për të marrë në konsideratë potencialet dhe mbrojtjen e prodhimit të vet.

Po Shqipëria a ka avantazhe?

Kemi veshmbathjet me cikël të mbyllur, vajin e ullirit, ujin, peshkun, minerale etj. Ne fillimisht duhet të identifikojmë produktet unike shqiptare, pra një lloj shporte me prodhime me të cilat ne mund të konkurrojmë tregjet rajonale. Kjo shportë duhet fillimisht të evidentohet dhe më pas cikli i prodhimit të secilit prej artikujve të lehtësohet nëpërmjet politikave mbështetëse, të cilat duhet të udhëhiqen nga qeveria. Për shembull, vajin e ullirit e kemi unik.

Por më parë duhet të ndërtojmë një strategji se si mund ta lehtësojmë vajin e ullirit dhe ta bëjmë atë të aksesueshëm në tregjet rajonale. Në të njëjtën mënyrë duhet të trajtojmë edhe prodhimet e peshkut, të cilin duhet të mendojmë ta përpunojmë, t’i rrisim vlerën dhe më pas të mundësojmë eksportin. Pra në bazë të gjithçkaje duhet të jetë ekonomia komplementare. Ne duhet të zhvillojmë prodhimin e produkteve me të cilat mund të jemi lehtësisht konkurrues në rajon.

Por ndërkohë, çfarë po bëhet për t’i paraprirë situatës?

Po presim që qeveria të organizojë tryezën zyrtare me ne ku të na thotë se çfarë ideje kanë ato për procesin dhe çfarë angazhimi duan që të kemi ne në këtë proces. Pastaj menjëherë duhet të ngrihen tryezat e përbashkëta në mënyrë që ne të nisim me zgjidhjen e problematikës. Ne kemi disa problematika që duhet t’i diskutojmë.

Cilat janë problematikat?

Ne kemi disa problematika, ku së pari shohim mungesë vëmendje ndaj prodhimit vendas. Ne kemi paraqitur disa kërkesa për të lehtësuar prodhimin vendas, të cilat nuk u morën në konsideratë në paketën fiskale të vitit 2018. Por gjatë vitit të ardhshëm, ne presim qasje me procedura lehtësuese. Ne duam që në këtë kuadër të rishikohet e gjithë procedura për stimulimin e prodhimit vendas, taksat dhe tarifat ndaj tyre, gjë të cilën shtetet e tjera tashmë po e bëjnë. Ne duam që të rishikohen disa elemente të kostos, të cilat kanë të bëjnë me taksat dhe kosto të shtuara. Rishikimi i tyre është shumë i lehtë. Ne tani i kemi të gjitha të evidentuara.

Të nxitet prodhimi vendas

Ne shohim mungesë vëmendje ndaj prodhimit vendas. Ne kemi paraqitur disa kërkesa për të lehtësuar prodhimin vendas, të cilat nuk u morën në konsideratë në paketën fiskale të vitit 2018. Por gjatë vitit të ardhshëm, ne presim qasje me procedura lehtësuese.

Çfarë ndërhyrjesh duhen?

Janë një sërë ligjesh, VKM dhe udhëzimesh që duhet të ndryshohen, procedurash dhe tarifash që ulin kostot dhe e bëjnë konkurrues prodhimin vendas. Nuk mund të ketë prodhimi vendas taksa të shtuara territoriale. Nuk mund të ketë taksa vendore. Këto taksa duhen vënë ndaj magazinave doganore dhe ndaj mallrave të importit. Duhet të aplikohen lehtësi procedurale, sidomos ato që kanë të bëjnë me procedurat doganore dhe duhet hequr urgjentisht një taksë për ambalazhin. Është një taksë e cila e vetme e rëndon produktin tonë edhe në eksport. Duhet të ketë një regjim të veçantë për procedurat doganore për artikujt agroushqimor.

Duhet shmangur radha, pasi ushqimet prishen dhe skanimi nuk duhet të përdoret për të gjitha këto produkte. Ne kemi probleme me skanimin. Për shkak të kanabisit, çdo eksport skanohet. Kjo duhet të jetë me kampionim. Kemi edhe kostot e energjisë elektrike në prodhim. Nuk duhet të tarifojmë njësoj si për magazinën e importuesit edhe për atë të prodhuesit, nëse duam të kemi prodhimin vendas të lehtësuar. Ju keni parë që çmimi i birrës së importit është më i lirë se prodhimi vendas, pasi prodhuesi atje ka çmim më të lirë energjie dhe taksa më të ulëta në tërësi.

Procedurat e ndryshme doganore vijojnë të pengojnë tregtinë Shqipëri-Kosovë, ndërsa prodhuesit vendas kërkojnë të mendohet seriozisht për njehsimin e procedurave edhe rritjen e konkurueshmërisë në vend.

Një zonë ekonomike e përbashkët në rajon, parashikuar në marrëveshjen e Triestes, shihet me shqetësim nga prodhuesit shqiptarë. Arben Shkodra, Sekretar i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, tregon se industritë në rajon mbështeten prej vitesh nga qeveritë e tyre, duke u bërë shumë më konkures në treg. Ndaj i kërkohet qeverisë shqiptare që të përcaktojë e mbështesë sektorët me të cilët vendi mund të jetë konkurues.