Intervista e Ilda Baraj, anëtare e Shoqatës së Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, dhënë për revistën “Monitor”
Përballja me kërkesat e reja për procesin e integrimit të Bashkimit Europian ka nisur edhe për prodhuesit e materialeve të ndërtimit. Ilda Baraj, anëtare e Shoqatës së Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, thotë se kompanitë e sektorit po përgatiten për investime të konsiderueshme në teknologji, mbrojtje të mjedisit dhe përmbushje të standardeve teknike.
Znj. Baraj thekson se në këtë periudhë tranzicioni, deri në anëtarësimin e Shqipërisë në BE, kostot e transformimit do të përballohen kryesisht nga vetë bizneset. Për shkak të vështirësive financiare, për rrjedhojë sipas saj pritet që një pjesë e kompanive të mos arrijnë të mbijetojnë dhe të falimentojnë.
Sa të përgatitura janë kompanitë prodhuese të materialeve të ndërtimit, por edhe ato zhvilluese, për përmbushjen e standardeve të BE-së?
Kompanitë e mëdha prodhuese të materialeve të ndërtimit, që prej vitesh operojnë në treg, kanë nisur të marrin masa për përafrimin me standardet e BE-së. Kjo ka filluar me investime inovative në mbrojtje të mjedisit dhe komunitetit. Shembull për këtë është kompania e prodhimit të tullave K.I.D Alb sh.p.k., e cila ka ndërmarrë investime inovative.
Edhe fabrikat e prodhimit të çimentos kanë realizuar investime për ndryshimin e teknologjisë, me qëllim që të jenë më miqësore me mjedisin.
Disa kompani janë në proces përshtatjeje me standardet e BE-së. Por, nga ana tjetër, një pjesë e konsiderueshme e kompanive, për shkak të mungesës së kapaciteteve financiare dhe njerëzore, janë ende larg përmbushjes së këtyre standardeve.
A jeni në dijeni të të dhënave konkrete për sektorin?
Ende nuk ka nisur një monitorim i plotë i kompanive për kontrollin e përmbushjes së standardeve. Megjithatë, bizneset tashmë kanë udhëzimet dhe një busull orientuese se cilave standarde duhet t’u referohen.
Prej 5 vitesh, që kur nisi diskutimi për investimet në teknologji për reduktimin e emetimeve të lëndëve djegëse të dëmshme për mjedisin, kompania e prodhimit të tullave K.I.D Alb ka përmirësuar sistemet e filtrimit dhe teknologjinë prodhuese.
Edhe kompani të tjera serioze, përfshirë prodhuesit e çimentos, e kanë nisur tashmë këtë proces.
Megjithatë, prodhuesve u është ngarkuar ndër vite një barrë fiskale e lartë krahasuar me prodhuesit e materialeve të ndërtimit në rajon, duke sjellë rritje të kostove të prodhimit. Gjithashtu mungojnë lehtësitë për promovimin e produkteve shqiptare.
A arrin biznesi ta përballojë financiarisht koston e transformimit?
Deri tani, 90% e bizneseve prodhuese anëtare të Shoqatës së Bashkimit të Prodhuesve e kanë përballuar vetë koston e investimeve për transformimin e teknologjisë dhe përmirësimin e standardeve. Investimet janë mbështetur nëpërmjet financimit bankar, ose me burimet e vetë kompanive.
Duhet pranuar se Ministria e Mjedisit ka qenë shumë e pranishme vitet e fundit në dhënien e direktivave, udhëzimeve dhe monitorimin e emetimeve të lëndëve të dëmshme, por kostoja është përballuar vetëm nga bizneset.
Nga ana tjetër, jo të gjitha kompanitë prodhuese mund ta përballojnë këtë kosto. Edhe në vendet që janë anëtarësuar në BE para Shqipërisë ka ndodhur që shumë biznese të mos arrijnë ta përballojnë këtë proces.
Tregu europian është një mundësi për kompanitë, por për të mbijetuar, ato duhet të jenë efikase. Kompanitë shqiptare nuk kanë avantazhe të mjaftueshme konkurruese.
Së pari, tregu i brendshëm është i vogël. Së dyti, mungojnë politikat mbështetëse për industrinë prodhuese. Industria prodhuese shpesh shihet si kosto për ekonominë dhe jo si sektor që krijon vlerë të shtuar.
Në shumë raste, në Itali, prodhuesit e tullave e kanë koston e energjisë më të ulët se ne, pasi konsiderohen industri parësore dhe paguajnë tarifa më të favorshme sesa konsumatorët e zakonshëm.
Në Shqipëri, situata është paradoksale. Një qytetar paguan rreth një të tretën e çmimit për 1 kwh energji krahasuar me çmimin që paguan një prodhues.
Disavantazh për eksportuesit mbetet edhe zhvlerësimi i Euros, i cili e bën garën më të pabarabartë. Në tërësi, eksportet kanë shënuar rënie për shkak të humbjeve të shkaktuara nga zhvlerësimi i monedhës europiane.
Duke marrë shkas nga kjo situatë, me hapjen e tregut europian në vend do të vërshojnë produktet e importit.
A do të rritet konkurrueshmëria me hapjen e tregut për eksportet?
Nëse bizneset shqiptare arrijnë të qëndrojnë të forta deri në hapjen e plotë të tregut europian, konkurrueshmëria e tyre do të rritet. Paralelisht, ndikim pozitiv do të kishte edhe hyrja në Eurozonë, pra përdorimi i një monedhe të përbashkët.
Megjithatë, prodhuesit shqiptarë mbartin prej vitesh një barrë financiare, ndërsa kapacitetet prodhuese mbeten të kufizuara. Kjo lidhet edhe me mënyrën si u zhvillua nisma e lirë pas viteve ’90, ndërkohë që vendet e tjera e kanë nisur industrializimin dhe konsolidimin e sektorëve prodhues shumë më herët.
Përfshirja në një treg të përbashkët nuk përbën shqetësim, pasi do të sjellë rregulla të njëjta për të gjitha kompanitë.
Shqetësuese mbetet periudha e tranzicionit, pasi deri në anëtarësimin e Shqipërisë në BE, kostot e transformimit të industrisë prodhuese do të përballohen kryesisht nga vetë bizneset. Gjatë kësaj periudhe, për shkak të vështirësive financiare, pritet që një pjesë e kompanive të mos arrijnë të mbijetojnë dhe të falimentojnë.
Atëherë, në këtë situatë, si mund të ndihmohen prodhuesit vendas nga institucionet shtetërore? Çfarë kërkoni ju prej tyre?
Në takimet e zhvilluara me institucionet shqiptare, një nga përparësitë ka qenë promovimi i markës “Made in Albania”. Kjo është një nismë pozitive, nëse do të përdoret siç duhet për të promovuar bizneset shqiptare që prodhojnë produkte konkurruese për tregun europian.
Po ashtu, biznesi ka shumë nevojë të operojë në një mjedis me rregulla të barabarta loje. Siç e theksova edhe më lart, kostot e prodhimit në Shqipëri janë më të larta sesa për një prodhues në Serbi, Bosnjë-Hercegovinë apo vende të tjera të rajonit, kryesisht për shkak të kostos më të lartë të energjisë, karburanteve dhe lëndëve të tjera djegëse.
Përveç kostove të larta të energjisë, një tjetër disavantazh janë taksat e larta, si TVSH-ja, tatimi në burim, akcizat dhe mungesa e politikave fiskale në mbështetje të prodhimit vendas.
Politika fiskale për akcizën e lëndëve djegëse duhet të rishikohet. Është e nevojshme të ulet akciza për naftën, gazin dhe burimet e tjera të energjisë që përdoren nga industria prodhuese, në mënyrë që bizneset shqiptare të përmirësojnë konkurrueshmërinë e tyre në tregjet rajonale dhe europiane.
